‘Steunt de uitgeslotenen’

Geplaatst op 4 december 2023

De katholieke arbeidersbeweging in Gilze en Rijen

‘Steunt de uitgeslotenen’ heet het nieuwe boek van Heemkring Molenheide dat half december uitkomt. Het is geschreven door Kees van der Heijden, historicus en heemkringvrijwilliger, en behandelt de geschiedenis van de katholieke arbeidersbeweging in Gilze en Rijen. Honderdtwintig jaar geleden, in 1903, namen de spoorwegarbeiders in Gilze en Rijen het initiatief om een plaatselijke afdeling op te richten van de vakbond voor Spoor- en Tramwegpersoneel St. Raphaël. Deze vroege oprichting staat niet helemaal model voor de ontwikkeling van de arbeidersbeweging in de gemeente, maar markeert daar wel het begin van.
De oprichting van vakbondsafdelingen voor de leerlooierijen, schoenfabrieken en steenovens liet nog even op zich wachten. De  katholieke arbeiders moesten het verenigingsrecht bevechten en voerden een lange strijd voor een rechtvaardige behandeling. Dat ging met vallen en opstaan. De katholieke kerk speelde hierbij een centrale rol; de periode van het ‘rijke Roomse leven’ staat in het boek centraal. De tijd waarin de katholieke kerk het dagelijks leven van de dorpsbewoners volledig domineerde; van arbeidssituatie tot vrije tijd, van de wieg tot het graf. De kerk wilde de katholieke arbeiders tot een ‘beschaafde’ stand vormen onder het motto ‘wel vooruit, maar niet omhoog’. Het was zeker niet de bedoeling van de geestelijkheid dat de arbeidersstand een nieuwe machtsfactor zou worden.

In Gilze actiever dan in Rijen
De arbeidersbeweging in Gilze was actiever en meer zichtbaar dan in het meer geïndustrialiseerde Rijen, ook na de Tweede Wereldoorlog. De organisatiegraad in Rijen, dat toch lange tijd bekend stond als ‘centrum van de Nederlandse leerindustrie’, was relatief laag. Maar de strijd van de voormannen leidde uiteindelijk toch tot leden die zich uitspraken over hun werkomstandigheden, die activiteiten ontplooiden en die toetraden tot de plaatselijke politiek.

Met de komst van het NKV in 1964 en later de FNV kwam een einde aan de katholieke arbeidersbeweging. Het boek behandelt de laatste zestig jaar dan ook alleen op hoofdlijnen om tot afsluiting van het verhaal te komen.

Binnenkort verkrijgbaar
‘Steunt de uitgeslotenen’ is vanaf half december verkrijgbaar bij Bruna in Rijen en bij Thuis bij Hapers in Gilze voor de prijs van 10 euro. Bestellen via de webshop van www.heemkringmolenheide.nl is ook mogelijk.

Recente berichten

Heemkring Molenheide ondersteunt studieproject

Iris en Fleur studeren allebei journalistiek en voor een schoolopdracht hebben zij onderzoek gedaan naar Vliegbasis Gilze-Rijen. ‘Wij vroegen ons…

13 november 2026

‘Halfweg naar de hemel een cafeetje beginnen’

Miet van De Hooikar was kasteleinsvrouw in hart en nieren Ze kwam uit Alphen, klopte met een lekke fietsband aan…

11 november 2026

Stamboomcafé 7 december 2026

Op maandagavond 7 december 2026 is weer een ‘stamboomcafé’ van Heemkring Molenheide in ’t Oude Raadhuis aan de Nieuwstraat 22 te…

2 november 2026

Tentoonstelling: Een duik in de schooltijd van vroeger. Kom kijken op zondag 6 december 2026

De deuren gaan weer open Zondag 6 december bent u weer van harte welkom bij onze tentoonstelling Een duik in…

2 november 2026

Vaandels, een weeskind en een parochiehuis

De Mulder 178 is uit Een bezoek aan de Sint-Annakapel in Molenschot is sowieso de moeite waard en het is…

2 november 2026

Heemtuin 6 december open

Bezoek op zondag 6 december aanstaande onze  heemtuin. Van 13.30 uur tot 16.30 uur is deze weer geopend. De tuin…

1 november 2026

Har Scheepens, schrijver

Har Scheepens kwam na zijn tiende jaar nog maar nauwelijks in Gilze. Eerst bracht hij vele jaren door op kostschool….

23 oktober 2026

Lezijng: Verzwegen verhalen uit de bezetting

Collaboratie en verzet in Gilze en Rijen 1940-1944 Over de oorlogsjaren in Gilze en Rijen is veel geschreven: over bombardementen,…

26 september 2026

Oorlogsdagboek van een onbekende schrijver(ster)

Onlangs kwamen wij in onze archieven een oorlogsdagboek tegen van een voor ons onbekende schrijver(ster). Het is een handgeschreven dagboek…

24 september 2026

Mie Wenselaars, een zonderlinge vrouw op Nerhoven

Mie Wenselaars (1875 – 1950) groeide in de eerste helft van de vorige eeuw op op een boerderijtje op Nerhoven….

16 september 2026

Van keukentje naar leer- en schoenbewerking

De tuingroep is de afgelopen weken aan het herinrichten geslagen. In de brandweergarage hadden ze een keukentje gemaakt; daar heeft…

15 september 2026

Aalmoezenier Fritschy hield van avontuur

Een priester die van niets iets kon maken Aalmoezenier Fritschy (1910-1978) hielp werkloze jongeren, zocht naar vermiste Nederlanders in Duitsland,…

2 september 2026